Uspensko groblje

03/06/2020

Uspensko groblje ima poseban značaj u priči o novosadskoj istoriji, jer su tu sahranjene neke od najznačajnijih ličnosti novije srpske istorije

Fotografije: Mladen Jović

Istorija Novog Sada nije samo ispisana u knjigama, već se može videti i na novosadskim grobljima gde su sahranjeni ljudi koji su značajno doprineli razvoju gradu, Vojvodine ili Srbije. Uspensko groblje ima poseban značaj u toj priči, jer su tu sahranjene neke od najznačajnijih ličnosti novije srpske istorije.

Uspensko groblje nalazi se u Ulici Novosadskog sajma i nastalo je 1860. godine. Sa Jovanovskog groblja su 1921. godine preneti posmrtni ostaci građana, a neki od njih su sahranjeni u zajedničku, a neki u pojedinačne grobnice. Iste godine srušena je Svetojovanovska crkva i od tog materijala je podignuta kapela na Uspenskom groblju.

Ovo groblje, čija je površina oko četiri hektara, krase mnogi monumentalni i vredni spomenici porodice Polit-Desančić, zatim porodica Batut, Vilovac i drugih. Neki od spomenika koji se nalaze na zajedničkoj grobnici prenetih sa Jovanovskog groblja imaju posebnu umetničku i arhitektonsku vrednost. Na ovom groblju nalazi se zajednička grobnica podignuta zarobljenicima koji su preminuli tokom Prvog svetskog rata.

Josif Runjanin

Jedan od mnogih znamenitih Srba sahranjenih Uspenskom groblju je potpukovnik Josif Runjanin (1821-1878). On je bio srpski kompozitor koji je rođen u Vinkovcima, u tadašnjoj Habsburškoj monarhiji, ali je poreklom iz Loznice. Porodica se odatle prvo preselila u Bijeljinu, zatim u Slavoniju a na kraju u Srem.

Josif Runjanin je poznat po svojim delima „Rado Srbin ide u vojnike“ i „Lijepa naša domovino, koja je danas himna republike Hrvatske. Inače, veći deo njegovog kompozitorskog dela je zagubljen.

Poznato je da je između 1848. i 1866. učestvovao u četiri ratna pohoda u Italiji, kao i da se u svojoj 43. godini oženio ćerkom penzionisanog kapetana Tome Perkovića. Kao predstavnik Prve banske pukovnije ušao je 1865. u Hrvatski sabor, a nakon penzionisanja otišao je u Novi Sad gde je 2. februara 1878. umro i sahranjen na Uspenskom groblju.

Svetozar Miletić

Ove godine obeležava se 110 godina od smrti Svetozara Miletića (1826-1901) koji je takođe sahranjen na Uspenskom groblju. Miletić je umro 04. februar 1901. godine u Vršcu, a sahranjen je u Novom Sadu.

Svetozar Miletić bio je advokat, političar, predsednik Družine za ujedinjenje i oslobođenje srpsko sa sedištem na Cetinju… Dana 20. marta 1861. godine postao je gradonačelnik Novog Sada, najmlađi u istoriji grada. Prvi saradnici u Magistratu bili su mu Jovan Jovanović Zmaj i Jaša Ignjatović. Kao gradonačelnik, Miletić proglašava srpski jezik za zvanični, ukida nemačku realku, a zalaže se za podizanje zdanja Gradske kuće u srpskom delu Novog Sada. Iako je imao apsolutnu podršku Magistrata, ugarska vlada ga suspenduje sa ovog mesta.

Iste godine priređuje proslavu 100. godišnjice Save Tekelije, sa izrazito antiaustrijskim karakterom. Te godine on je i predsednik Srpske čitaonice, kada se pod njenim okriljem osniva Srpsko narodno pozorište.

Mihajlo Polit-Desančić

Ovaj političar, novinar, književnik, poliglota i erudita, najbliži saradnik Svetozara Miletića i pored njega, najveći srpski političar ondašnje Vojvodine rođen je 1833. u Novom Sadu, a umro je 1920 u Temišvaru. Sahranjen je na Uspenskom groblju.

Bio je poslanik u hrvatskom i ugarskom parlamentu i poslanik Crkveno-školskog sabora u Sremskim Karlovcima. Posle raspada Miletićeve stranke i njene podele na Radikalnu i Liberalnu, postao je šef vojvođanskih liberala. Bio je veliki besednik. U mladosti se bavio književnošću, a najznačajnija dela su „Verenica Crnogorka“ (1863), drama „Branivoj knez Zahumski“(1868), putopisi „Putne uspomene“, memoari „Kako sam svoj vek proveo“…

Vasa Stajić

Srpski filozof, istoričar, istaknuti kulturni i nacionalni radnik Vasa Stajić (1878-1947) sahranjen je 10. februara na Uspenskom groblju. Propagirao je socijalističke ideje i predvodio je Reformistički srpski nacionalni pokret mlade vojvođanske inteligencije.

Izdavao je časopis „Novi Srbin“ i „Prosveta“. Zbog svojih ideja bio je često proganjan i osuđivan. Bio je jedno vreme sekretar Matice srpske i urednik „Letopisa“ (1921. i 1936). Napisao je preko 20 knjiga od kojih su mu najpoznatije „Novosadske biografije“ u šest tomova, „Velikokikindski distrikt“ i druge. Posebno se istakao studijama o Svetozaru Miletiću (1926, prepravljeno i doterano 1938), kao i Jovanu Jovanoviću Zmaju (1933). Napisao je preko 100 naučno-stručnih rasprava. Posle Drugog svetskog rata izabran je za doživotnog predsednika Matice srpske.

Zaslužan je za pokert planinarstva i izletništva u Vojvodini. Godine 1923. aktivno učestvuje u organizovanju Novosadske podrižnice Srpskog planinarskog društa, koja 1924. postaje Planinarsko društvo Fruška gora.

Stare razglednice Novoga Sada

privatna kolekcija Slavka Košutića

Svi velikani na jednom mestu

Uz ove velikane na Uspenskom groblju su između ostalih sahranjeni i mnogi drugi značajni Novosađani. Među njima je i akademski slikar Marodić Aksentije Šaca (1838 – 1909), predstavnik je romantizma i akademizma u srpskom slikarstvu u drugoj polovini 19. veka. Radio je portrete, istorijske kompozije i ikone. Izradio je manastiru Kovilj ikonostas, koji se sastoji od 45 ikona, odnosno od 22 kompozicije i 22 pojedinačne ikone.

Zatim dr Stevan Adamović (1870-1945), advokat i gradonačelnik, jedan od osnivača Advokatske komore.

Petar Biga (1811-1879), general u austrougarskoj vojsci, učesnik u Buni 1848/49. godine i branilac Srbobrana.

Stevan Branovački (1804-1880), advokat i političar, gradonačelnik Novog Sada, predsednik Matice srpske, jedan od osnivača Srpskog narodnog pozorišta.

Jakov Ignjatović (1824-1889), književnik, pripovedač, prvi realista u istoriji srpske proze, uređivao ″Letopis Matice srpske″, ″Vesnik″, ″Nedeljni list″; jedan od ideologa nacionalnog romantizma, memoarist; jedno vreme bavio se advokaturom; napisao više poznatih romana.

Dr Milan Petrović (1879-1952), profesor novosadske gimnazije, predsednik Matice srpske, klasični filolog, pisac latinske sintakse i srpske gramatike.

Jaša Tomić (1856-1922), književnik i političar, novinar, vođa Radikala, urednik ″Zastave″; jedna od najznačajnijih ličnosti među Srbima krajem 19. veka i početkom 20. veka.

Kosta Trifković (1843-1875), advokat i komediograf, veoma popularan i mnogo izvođen.

Šetnja kroz istoriju Novog Sada

Groblja u Novom Sadu

Jedan deo groblja se naziva Ruska parcela gde su sahranjeni ruski emigranti pravoslavne vere. Na Uspenskom groblju se sahranjivalo do 1974. godine, a posle deset godina Gradski zavod za obnovu graditeljskog nasleđa i zaštitu spomenika kulture stavio je groblje pod zaštitu.

Novi Sad, inače, spada u retke naše gradove koji su stalno pažljivo vodili brigu i politiku s grobljima. Jedan od prvih akata gradskog Magistrata posle sticanja statusa slobodnog kraljevskog grada donet je 11. februara 1849. godine, a u njemu je rešeno da se groblja izmeste iz centra grada (gde je grobno mesto počelo da dostiže cenu od 12 forinti, dok su rake na periferiji koštale između 15 i 30 krajcara). Jevrejsko groblje je već ranije bilo izmešteno (sredinom XVIII veka), a današnje Katoličko groblje, na kome su sahranjivani i luterani, kalvinisti i grkokatolici, utemeljeno je 1860. godine (taj plac je gradska uprava dala u zamenu za plac oko Rokove crkve, na mestu današnjeg Trga slobode). Tada su utemljena i stara novosadska pravoslavna groblja – Almaško i Uspensko groblje.

Kada je osnovano Gradsko (novo) groblje 1974. godine, bile su obustavljene sahrane na starim grobljima, ali je to pravo Novosađanima vraćeno 1991. godine.

Ruska parcela

Velika većina Rusa Novosađana sahranjena je na Uspenskom groblju, uglavnom na njihovoj zapadnoj periferiji. Većina Rusa u tuđini sahranjena je sa grumenom zemlje iz domovine. Ovu zemlju izbeglice su nosile u platnenim vrećicama, ili su molile poznanike da im rusku zemlju donesu sa svog puta u Rusiju. Krajem sedamdesetih godina pojavila se opasnost potpunog ili delimičnog brisanja tragova o sahranjenim Novosađanima na starim gradskim grobljima (prvenstveno zapuštenih grobnih obeležja).

Do 1990. godine na grobljima Novog Sada i Petrovaradina sahranjeno je više od 800 Rusa, izbeglica i njihovih potomaka. Oko 1980. godine na tim grobljima pronađeno je svega 340 sačuvanih grobnih obeležja.

Verovatno je najstariji Rus, sahranjen u Novom Sadu bila Jelena Josifovna Ivanova. Na gvozdenom krstu je zapisano: „Rođena 21. maja 1840. – preminula 27. aprila 1923. godine“

<a href="https://blog.lavanet.rs/author/gasitis/" target="_self">Dragan Stojanović</a>

Dragan Stojanović

osnivač i autor

Rođen u Beogradu, 10. 04. 1976. godine. Osnovnu i srednju školu pohađao u Leskovcu. Studirao istoriju na Filozofskom fakultetu, Univerzitet u Novom Sadu. Nakon deset godina bavljenja novinarstvom prelazi u IT sektor, gde je i danas i uspešno vodi Lava NET kompaniju sa Mladenom Jovićem. Od 19. juna 2020. ponosni tata malog Teofila.

Više: Tekstovi | Turizam

Pročitajte još

Banje u Vojvodini

Banje u Vojvodini

Banje u VojvodiniBy Dragan Stojanović12/06/2020Banjski turizam ima veliki potencijal, ali je neiskorišćen. Banje će nastaviti da propadaju ukoliko...

Bitka kod Petrovaradina

Bitka kod Petrovaradina

Bitka kod PetrovaradinaBy Dragan Stojanović12/06/2020Obično ne obraćamo pažnju na velike istorijske događaje koji su nam se dogodili pred nosom. Tek...

Banje u Vojvodini

Banje u Vojvodini

Banje u VojvodiniBy Dragan Stojanović12/06/2020Banjski turizam ima veliki potencijal, ali je neiskorišćen. Banje će nastaviti da propadaju ukoliko...

Misli. Osećaj. Saznaj.

Prijavi se i otkaži kad god poželiš. Ne šaljemo spam, samo ono što je važno.